‘රසභාව‘ පිළිබඳ න්යායාත්මක පදනම ලෙ◌ාවට හඳුන්වා දුන‘භරතමුණි‘ .-by Gamini Kariyawasam

Image Source:Chanakyamandalvishwavidyapeeth
සුමියුරු ගීතයක ස්වර රටාවකට හෝ සුමධුර වාද්ය වෘන්දයකට සවන් දෙන විටත්, සෞන්දර්යාත්මක නර්තනයක් හෝ නාට්යයක් නරඹන විටත් අපගේ හදවතේ සියුම් මනෝභාවයන් නිතැතින්ම උද්දීපනය වේ.නූතන ඩිජිටල් යුගයේ පවා කලා නිර්මාණයක රසවින්දනය මැන බැලීමට භරතමුනිගේ රස සිද්ධාන්තය සහ අභිනය පිළිබඳ ඉගැන්වීම් අතිශයින් අදාළ වේ එලෙස කලාව තුළින් අප විඳින ඒ අපූර්ව ‘රසභාව’ පිළිබඳ න්යායාත්මක පදනම ලොවට හඳුන්වා දුන් ‘භරතමුණි’ නම් වූ ශ්රේෂ්ඨ කලා දාර්ශනිකයා අප මතකයට නැගෙන්නේ නිරායාසයෙනි. විශේෂයෙන්ම, පෙර දවස ශිෂ්ය මානවකයෙකු ලෙස සරසවියේ සාහිත්ය දේශනවලට සවන් දෙද්දී, භරතමුණිගේ ‘නාට්ය ශාස්ත්රය’ සහ ඔහුගේ රස සිද්ධාන්ත පිළිබඳව කෙතෙක් නම් සාකච්ඡා වී ඇත්ද? කලාවේ රසවින්දනය හා බැඳුණු ඒ අතීත ශාස්ත්රීය මතකයන් යළි අවදි කරමින්, පෙරදිග සෞන්දර්ය විද්යාවේ පුරෝගාමියා වූ භරතමුණිගේ අසමසම ශාස්ත්රීය මෙහෙවර පිළිබඳව ලිපියක් ලිවීම කෙරෙහි මගේ අවධානය යොමු විය.
පෙරදිග කලා සහ සාහිත්ය ඉතිහාසය විමසා බලන කල, භාරතීය නාට්ය කලාව, සංගීතය, නර්තනය සහ සාහිත්ය විචාර කලාව වෙනුවෙන් අමරණීය මෙහෙවරක් ඉටු කළ ශ්රේෂ්ඨතම පඬිවරයා ලෙස භරතමුනි හැඳින්විය හැකිය. ක්රි.පූ. 200 ත් ක්රි.ව. 200 ත් අතර කාලසීමාවේ ජීවත් වූ බවට විද්වතුන් විසින් අනුමාන කරනු ලබන භරතමුනි, භාරතීය රංග කලාවේ පියා ලෙස ගෞරවයට පාත්ර වේ. ඔහු විසින් සංස්කෘත භාෂාවෙන් රචිත ‘නාට්ය ශාස්ත්රය’ (Natya Shastra) නමැති විශ්වකෝෂීය ග්රන්ථය, හුදෙක් නාට්ය ගුරු අත්පොතක් පමණක් නොව සමස්ත භාරතීය සෞන්දර්ය විද්යාවේ (Indian Aesthetics) පදනම ලෙස සැලකේ.
භරතමුනි පඬිවරයාගේ චරිතය සහ පුරාවෘත්තීමය පසුබිම:
භරතමුනිගේ පෞද්ගලික ජීවිතය පිළිබඳ ඓතිහාසික තොරතුරු බොහෝ දුරට මිථ්යා කථා සහ පුරාවෘත්ත සමඟ බැඳී පවතී.
• දේවත්වය හා සබැඳි උපත: නාට්ය ශාස්ත්රයේ පළමු පරිච්ඡේදයට අනුව, සියලු වර්ණවල (කුලවල) ජනයාට රසවිඳිය හැකි පස්වන වේදයක් නිර්මාණය කරන ලෙස ඉන්ද්ර ඇතුළු දෙවිවරුන් මහා බ්රහ්මයාගෙන් ඉල්ලා සිටියහ. ඒ අනුව මහා බ්රහ්මයා විසින් සෘග් වේදයෙන් පාඨ (දෙබස්), සාම වේදයෙන් ගීත (සංගීතය), යජුර් වේදයෙන් අභිනය සහ අථර්වන් වේදයෙන් රසය උකහා ගනිමින් ‘නාට්ය වේදය’ නිර්මාණය කළේය.
• නාට්ය වේදයේ භාරකරු: මහා බ්රහ්මයා විසින් මෙම නාට්ය වේදය මනුෂ්ය ලෝකයට ප්රචලිත කිරීමේ වගකීම භාර දෙන ලද්දේ භරතමුනි පඬිවරයාටය. ඔහු තම පුත්රයන් සිය දෙනා සහ අප්සරාවන්ගේ සහාය ඇතිව ප්රථම වරට නාට්යයක් වේදිකාගත කළ බව සඳහන් වේ.
• දාර්ශනික චරිත ලක්ෂණ: ‘භරත’ යන නාමය භ (භාව), ර (රාග), සහ ත (තාල) යන අක්ෂර තුනේ සංයෝගයක් ලෙස ද විග්රහ කෙරේ. තවද සංස්කෘත භාෂාවෙන් භරති-රාති-තනෝති (දරා සිටින්නා, පිරිනමන්නා සහ ව්යාප්ත කරන්නා) යන අරුත ද ඊට ලබා දී ඇත. මින් පැහැදිලි වන්නේ භරතමුනි යනු හුදෙක් තනි පුද්ගලයෙකුට වඩා, කලාවේ සියලු අංග පරිපූර්ණව දත් ශ්රේෂ්ඨ ගුරුකුලයක හෝ සම්ප්රදායක සංකේතයක් බවයි. ඔහු මානව මනෝවිද්යාව, සමාජ විද්යාව සහ කලා ශිල්ප පිළිබඳ ගැඹුරු අවබෝධයක් තිබූ ශ්රේෂ්ඨ චින්තකයෙකි.
භරතමුනිගේ සාහිත්යමය නිර්මාණය: ‘නාට්ය ශාස්ත්රය’
භරතමුනිගේ ප්රධානතම සහ එකම සාහිත්යමය දායකත්වය ලෙස සැලකෙන්නේ නාට්ය ශාස්ත්රය ග්රන්ථයයි.පරිච්ඡේද 36 කින් සහ ශ්ලෝක 6,000 කට අධික සංඛ්යාවකින් සමන්විත මෙම කෘතිය, ලෝකයේ පැරණිතම සහ පරිපූර්ණම රංග කලා විශ්වකෝෂය ලෙස සැලකේ.

1. රස සිද්ධාන්තය (Rasa Theory)
Image Source:
භරතමුනි සාහිත්ය සහ කලා විචාරයට ලබා දුන් විශිෂ්ටතම දායාදය රස සිද්ධාන්තයයි. නාට්ය ශාස්ත්රයේ 6 වන පරිච්ඡේදයේ එන ඔහුගේ සුප්රසිද්ධ රස සූත්රය මෙසේය:”විභාවානුභාවව්යභිචාරිසංයෝගාද් රසනිෂ්පත්තිඃ”

එනම්, විභාව (හේතු/පසුබිම), අනුභාව (ශාරීරික ප්රතිචාර) සහ ව්යභිචාරී භාව (තාවකාලික හැඟීම්) යන අංගයන්ගේ සංයෝගයෙන් ප්රේක්ෂකයා තුළ ඇතිවන ස්ථායි භාවයන් (ස්ථිර හැඟීම්) උද්දීපනය වී රසය උපදින බව ඔහු පෙන්වා දුන්නේය. ඔහු විසින් ප්රධාන රස අටක් (අෂ්ට රස) හඳුන්වා දෙන ලදී:
• ශෘංගාර (ආදරය/රාගය)
• හාස්ය (සිනහව)
• කරුණ (ශෝකය/දයාව)
• රෞද්ර (කෝපය)
• වීර (වීරත්වය/උද්යෝගය)
• භයානක (බිය)
• බීභත්ස (පිළිකුල)
• අද්භුත (විස්මය)
(පසුකාලීනව අභිනවගුප්ත වැනි විචාරකයන් විසින් 9 වන රසය ලෙස ‘ශාන්ත රසය’ මීට එක් කරන ලදී).
2. චතුර්විධ අභිනය (Four Types of Acting)
නළුවෙකු සිය චරිතය ප්රේක්ෂකයා වෙත සන්නිවේදනය කළ යුතු ආකාරය භරතමුනි කොටස් හතරකට බෙදා දැක්වීය:
• ආංගික අභිනය: ශරීරයේ අංගෝපාංග, මුහුණේ ඉරියව් සහ හස්ත මුද්රා භාවිතයෙන් කරන රංගනය.
• වාචික අභිනය: දෙබස්, උච්චාරණය, ස්වර විලාසය සහ කාව්යමය භාෂාව භාවිතය.
• ආහාර්ය අභිනය: වේශ නිරූපණය, ඇඳුම් පැළඳුම්, ආභරණ සහ වේදිකා සැරසිලි.
• සාත්වික අභිනය: චරිතයේ අභ්යන්තර මනෝභාවයන් (කඳුළු සැලීම, වෙව්ලීම, සුසුම්ලෑම වැනි) ස්වාභාවිකව නිරූපණය කිරීම.
3. නාට්ය රචනය සහ වේදිකා නිර්මාණ ශිල්පය
නාට්යයක් රචනා කිරීමේදී පිළිපැදිය යුතු වස්තු විෂය (වස්තු), නායක-නායිකා ලක්ෂණ (නේතෘ), සන්ධි පහ සහ නාට්ය ප්රභේද දහය (දශරූපක) පිළිබඳව නාට්ය ශාස්ත්රයේ ඉතා සියුම් ලෙස විග්රහ කර ඇත. එමෙන්ම රඟහලක් ඉදිකිරීමේ වාස්තු විද්යාව (චතුරස්ර, ත්රිකෝණාකාර සහ දිගටි රඟහල්), ආලෝකකරණය සහ ප්රේක්ෂකාගාරයේ ආසන සැකසීම පිළිබඳව පවා ඔහු විද්යාත්මක උපදෙස් ලබා දී ඇත.
4. සංගීතය සහ නර්තනය පිළිබඳ විග්රහය

නාට්ය ශාස්ත්රයේ 28 සිට 33 දක්වා පරිච්ඡේද වෙන් වී ඇත්තේ සංගීතය වෙනුවෙනි. එහිදී ස්වර, ශ්රැති (ශ්රැති 22), ග්රාම, මූර්ඡනා සහ තාල පිළිබඳව මෙන්ම සංගීත භාණ්ඩ වර්ගීකරණය (තත, අවනද්ධ, ඝන, සුෂිර) පිළිබඳව ද පුළුල් විවරණයක් ඉදිරිපත් කරයි. වර්තමානයේ ලෝක ප්රකට භරත නාට්යම් නර්තන සම්ප්රදායේ මූලික කරණ 108 සහ අංගහාර පිළිබඳව ද මෙහි සඳහන් වේ.
නාට්ය ශාස්ත්රයේ සාහිත්යමය සහ ශාස්ත්රීය අගය:
භරතමුනිගේ ‘නාට්ය ශාස්ත්රය’ පසුකාලීන සංස්කෘත සාහිත්යයට සහ නාට්ය කලාවට දැවැන්ත බලපෑමක් එල්ල කළේය. මහා කවි කාලිදාසයන්ගේ අභිඥාන ශාකුන්තලය වැනි විශිෂ්ට නාට්ය නිර්මාණය වූයේ භරතමුනිගේ රස සිද්ධාන්තය සහ නාට්ය රීතීන් පදනම් කර ගනිමිනි. එමෙන්ම ආනන්දවර්ධන, අභිනවගුප්ත, ධනංජය වැනි පසුකාලීන විචාරකයන්ගේ සෞන්දර්ය න්යායන් ගොඩනැගුණේ භරතමුනිගේ මූලධර්ම මත පදනම්වය.
ග්රීක දාර්ශනික ඇරිස්ටෝටල්ගේ කාව්ය ශාස්ත්රය (Poetics) බටහිර නාට්ය කලාවට කෙතරම් වැදගත් වේද, ඊටත් වඩා පුළුල් හා ප්රායෝගික පරාසයක් භරතමුනිගේ නාට්ය ශාස්ත්රය තුළ අන්තර්ගත වේ. ඔහු කලාවේ අරමුණ හුදෙක් විනෝදාස්වාදය පමණක් නොව, මිනිසා ආධ්යාත්මික උසස් තලයකට (බ්රහ්මාස්වාදයට ) ඔසවා තැබීම බව පෙන්වා දුන්නේය.
සමස්තයක් ලෙස ගත් කල, භරතමුනි පඬිවරයා යනු කලාව විද්යාත්මක පදනමක් මත පිහිටුවා විග්රහ කළ අසමසම ශාස්ත්රඥයෙකි. ඔහු විසින් රචිත ‘නාට්ය ශාස්ත්රය’ සියවස් ගණනාවක් පුරා පෙරදිග නාට්ය, සංගීත, නර්තන සහ සාහිත්ය ක්ෂේත්රයන් පෝෂණය කළ මහා ඥාන ගබඩාවකි. නූතන ඩිජිටල් යුගයේ පවා කලා නිර්මාණයක සාර්ථකත්වය සහ ප්රේක්ෂක රසවින්දනය මැන බැලීමට භරතමුනිගේ රස සිද්ධාන්තය සහ අභිනය පිළිබඳ ඉගැන්වීම් අතිශයින් අදාළ වේ.
සියවස් ගණනාවක් පුරා පෙරදිග කලා සහ සාහිත්ය විචාර ක්ෂේත්රයට අමරණීය ආලෝකයක් සැපයූ භරතමුණිගේ ‘නාට්ය ශාස්ත්රය’ ලොවට හෙළි කළ රස සිද්ධාන්තය, අදටත් කලාවේ සැබෑ අරුත සොයා යන්නන්ට මග පෙන්වන ශාස්ත්රීය පහන් ටැඹකි. ශිෂ්ය මානවකයෙකු ලෙස සරසවි දේශන ශාලාවලදී උගත් ඒ ගැඹුරු දර්ශනය, අද අප රසවිඳින සෑම සියුම් ගීතයකම, නර්තනයකම හෝ නාට්යයකම ජීව ගුණය ලෙසින් අප හදවත් තුළ ජීවමානව පවතී. කාලයාගේ ඇවෑමෙන් කලා ආකෘතීන් කෙතරම් නවීකරණය වුවද, මිනිස් මනෝභාවයන් සහ රසභාව පිළිබඳව භරතමුණි විසින් හෙළි කළ ඒ සදාතනික සත්යය කිසිදා නොමැකෙනු ඇත. එබැවින්, සෞන්දර්යාත්මක කලාව පවතින තුරාවට භරතමුණි නාමය ද සහෘද හදවත් තුළ සදා අමරණීය වනු නිසැකය.
මූලාශ්ර නාමාවලිය 🙁 පාඨකයින්ගේ වැඩිදුර අධ්යනය සදහා )
සිංහල මූලාශ්ර (Sinhala Sources)
• ධර්මකීර්ති, රංජිත්. (2004). නාට්ය කලාවේ මූලධර්ම. එස්. ගොඩගේ සහ සහෝදරයෝ.
• පතිරණ, ජයන්ත. (2012). භාරතීය නාට්ය කලාව සහ රස සිද්ධාන්තය. සරසවි ප්රකාශකයෝ.
• සංස්කෘතික කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුව. (2024). නාට්ය ශාස්ත්ර. සිංහල විශ්වකෝෂය.
• සරච්චන්ද්ර, එදිරිවීර. (1999). කල්පනා ලෝකය. එස්. ගොඩගේ සහ සහෝදරයෝ.
ඉංග්රීසි මූලාශ්ර (English Sources)
• Bharata Muni. (1950). The Nāṭyaśāstra: A Treatise on Ancient Indian Dramaturgy and Histrionics (M. Ghosh, Trans.). Asiatic Society of Bengal.
• Kale, P. (1974). The Theatric Universe: A Study of the Nāṭyaśāstra. Popular Prakashan.
• Keith, A. B. (1924). The Sanskrit Drama in its Origin, Development, Theory and Practice. Oxford University Press.
• Rangacharya, A. (1998). Introduction to Bharata’s Nāṭyaśāstra (2nd ed.). Munshiram Manoharlal Publishers.
• Rangacharya, A. (1999). The Nāṭyaśāstra: English Translation with Critical Notes. Munshiram Manoharlal Publishers.
• Vatsyayan, K. (2003). Bharata: The Nāṭyaśāstra. Sahitya Akademi.
At eLanka, we respect the rights of creators. If we have used an image you own and you’d like it removed, please email us at info@elanka.com.au and we’ll handle it promptly.
Thanks.
eLanka team
eLanka Disclaimer
Content published on eLanka may be created by the eLanka team, submitted by contributors or third parties, reproduced or adapted from other sources with appropriate source acknowledgement, or provided as promotional/advertising material by our clients. While eLanka takes reasonable care in preparing and publishing content, we do not warrant its completeness or accuracy. Views expressed are those of the respective authors or contributors and do not necessarily represent the views of eLanka. Third-party contributors, content providers and advertisers are responsible for the accuracy of material they supply and for ensuring they hold the necessary rights and permissions for its publication. Advertising and promotional content should not be regarded as an endorsement by eLanka of any product, service or claim.








