The Fascinating Role of Black Cats in Sparking Human Imagination and Curiosity-by Gamini Kariyawasam
Image Source:Vecteezy
සුන්දරත්වයේ සහ සංස්කෘතික පරිකල්පනයේ සංකේතයක් ලෙසින් අභිරහස් ගැබ්වූ, කළු බළලා ට ලොව බොහෝ රටවල සුවිශේෂී ස්ථානයක් හිමිවේ.
පොරවා ගෙන සිටින දිලිසෙන අඳුරු කබාය, දීප්තිමත් ඇස් සහ සහකම්පනීය චලනයන් සමඟින්, කළු බළලා විවිධ සංස්කෘතීන්හි දැඩි අවධානය දිනා ගන්නා සතෙකි. මිථ්‍යා විශ්වාස හා සබැඳි , බිය කුළුගන්වන සුළු සතෙක් ලෙසින් ද ,සියවස් ගණනාවක් තිස්සේ කළු බළලුන්ගේ චර්යාවන් මිනිස් වර්ගයා ගේ නොමද කුතුහලයට බඳුන්වේ.
වෙනත් පැහැ බළලුන්ට වඩා, කළු බළලුන් තුළ සෙනෙහස, බුද්ධිය, සෙල්ලක්කාර බව සහ මිත්‍රත්වය උතුරා යන බවට සමාජ මතයක් ගොඩනැගී පවතී.කළු බළලුන්ගේ මුහුණේ ඉරියව් ප්‍රකාශනශීලී ය. මුහුණේ ඉරියව් මගින් මෙන්ම,විවිධ අයුරින් සලිත කරන වලිග භාෂාව ද ඔවුන්ගේ සිතැඟියාවන් ප්‍රකාශ කරන සුළුය.
කළු බළලෙකුගේ කළු පැහැ පෙනුමේ සුවිශේෂී අලංකාරයක් ගැබ්වී ඇත. සාමාන්‍ය ආලෝකයේ දී උගේ කබාය සම්පූර්ණයෙන්ම කළු පැහැයෙන් දිස් විය හැකි අතර,දැඩි හිරු එළියේ සියුම් දුඹුරු හෝ රතු පැහැයෙන් දිස්විය හැකිය.
බොහෝ විට අඳුරු ලොම් අතරින් කැපී පෙනෙන උගේ රන්වන්, තඹ, කොළ හෝ කහ පැහැති ඇස් වෙතින් ,සියුම් නිරීක්ෂණ ස්වභාවයක් දිස්වේ.
Image Source:Sellingtsk
කළු බළලාගේ චලනයන් ද එම සත්වයාගේ අද්භූත ප්‍රතිරූපයට දායක වේ. බළලුන් ස්වභාවයෙන්ම නිහඬ හා කඩිසර සතුන් වේ. ඔවුන්ට නිහඬව පාහේ ගමන් කළ හැකිය. අඳුරේදී කැපී පෙනෙන ලෙස හොඳින් දැකිය හැකි අතර අසාමාන්‍ය සමබරතාවයක් පෙන්නුම් කරයි. මෙම ස්වාභාවික ලක්ෂණ ඔවුන් වටා ඇති ජනප්‍රවාද බොහොමයක් නිර්මාණය වීමට පාදක විය.
පුරාණ ශිෂ්ටාචාරහි කළු බළල් භූමිකාව.
පුරාණ ඊජිප්තු වැසියන් බළලුන්ට දේවත්වයෙන් සැලකූහ. ඔවුන් බැස්ටෙට් දේවතාවිය ගේ පණිවිඩකරුවන් ලෙසින් ඇඟයිමට පාත්‍ර විය.බැස්ටෙට් දේවතාවිය ආරක්ෂාව, ගෘහ ජීවිතය, සශ්‍රීකත්වය සහ මාතෘත්වයේ දෙවඟන ද විය.
ඊජිප්තුවේ බැස්ටෙට් බළල් දේවතා පිළිරුව
පුරාණ ඊජිප්තුවේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ රැජිනක් වූ ක්ලියෝපැට්රා,හුදකලා භාවයෙන් මිදීමට කළු බළලෙක් සිය යහන් ගැබේ තබාගෙන සිටි බැව් පැවසේ.
Image Source:Facebook
මධ්‍යධරණී ලෝකයෙන්, බළලුන් පිළිබදව සංකල්පය ක්‍රමයෙන් යුරෝපයේ සහ ආසියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවලට ව්‍යාප්ත විය. මීයන් දඩයම් කරන්නන් ලෙස ඔවුන්ගේ ප්‍රයෝජනය නිසා ඔවුන් නිවාස, ගොවිපලවල්, නැව් සහ වෙළඳපොළවල්වල වටිනා සහකරුවන් බවට පත් විය.
කළු පූසාගේ මධ්‍යකාලීන රූපය
මධ්‍යකාලීන යුරෝපයේ මිථ්‍යා විශ්වාස සහ බිය පුළුල්ව පැතිර තිබූ කාලවලදී, කළු බළලුන් මායා කර්ම සහ අද්භූත බලවේග සමඟ සම්බන්ධ බවට මතයක් සමාජගතව පැවැතිණි. සමහර ප්‍රජාවන් , ඔවුන් මායාකාරියන්ගේ සහචරයින් ලෙස විශ්වාස කරන ලදී.
එවැනි විශ්වාසයන් බරපතල ප්‍රතිවිපාක ඇති කළේය. කළු බළලුන්ට සමහර විට ඔවුන්ගේ කබායේ වර්ණය නිසාම පීඩා කරන ලදී. මෙම අදහස් විද්‍යාත්මක කරුණු වලට වඩා සංස්කෘතික විශ්වාසයන් වූ නමුත් ඒවා ජනප්‍රවාදයේ ගැඹුරින් මුල් බැස ගත්තේය.
කළු බළල් ජනප්‍රවාදයේ එකම සත්වයාට විවිධ සංස්කෘතීන්හි සමහර යුරෝපීය සම්ප්‍රදායන් තුළ,විවිධ අර්ථ කථනයන් ආදේශ විය. කළු බළලෙකු තම මාර්ගය හරහා ගමන් කිරීම අවාසනාවන්ත ලෙස සලකනුලැබිණි. කෙසේ වෙතත්, බොහෝ සම්ප්‍රදායන් තුළ, කළු බළලුන් සමෘද්ධියේ සහ වාසනාවේ සංකේත ලෙස සැලකේ.
ජපන් සංස්කෘතියේ සාම්ප්‍රදායිකව බළලුන් *මානේකි-නෙකෝ* යන නමින් හැදින්වේ.මනේකි-නෙකෝ, (beckoning cat) යන්නෙහි අරුත වාසනාවේ සංකේතය හෝ පිළිගැනීමේ පූසා යන්නය.ජපානයේ බොහෝ විට අවන්හල් සහ ව්‍යාපාරික ස්ථානයන්හි ඉදිරිපිට හෝ මුදල් රෙජිස්ටරය පිටුපස සහ ජපන් ජාතිකයින්ගේ දුරකථනයේ මුහුණත බළල් පිළිරුවක් දක්නට ලැබේ.
Image Source:Tripadvisor
*මානේකි-නෙකෝ* නොහොත් ආරාධනා කරන බළලාගේ පුළුල් සංස්කෘතික වැදගත්කම ,පසු කාලයේ බ්‍රිතාන්‍යයේ සහ යුරෝපයේ ද ප්‍රචලිත විය. සමහර ප්‍රදේශවල, තෑග්ගක් ලෙස කළු බළලෙකු ලැබීම ඓතිහාසිකව වාසනාවක් ලෙස සැලකේ.
කළු බළලුන් නාවිකයන් අතර ද සිත්ගන්නාසුලු කීර්තියක් වර්ධනය කර ගත්හ. සමහර සමුද්‍රීය සම්ප්‍රදායන් තුළ, බළලුන් ආහාර සැපයුම් සහ උපකරණ වලට හානි කළ හැකි මීයන් පාලනය කළ බැවින්, බළලුන් නැව්වල තබා ගන්නා ලදී.
සමහර නැවියන් බළලෙකු නැවකට නැගීම සුභ සලකුණක් ලෙස සැලකූහ. දීර්ඝ කාලයක් සමුදුර යාත්‍රා කරන නාවිකයින් ගේ පාළුව කාන්සාවන් දුරු කර ගැනීම පිණිස ද , බලලුන්ගේ කාර්ය ශුර හැසිරීම් රටාව අතිශයින්ම වැදගත් වූ බැව් පැවසේ.
කළු බළලුන් සහ මායාකාරියන් අතර සම්බන්ධය පසුව සාහිත්‍යය, සිතුවම්, නාට්‍ය හා ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය ආශ්‍රයෙන් ද මතු විය.කළු බළලා බොහෝ නවකතා, කවි, චිත්‍රපට, සිතුවම් සහ ජනප්‍රවාදවල ද පෙනී සිට ඇත. ලේඛකයින් බොහෝ විට අභිරහස, අන්ධකාරය, ස්වාධීනත්වය හෝ නොදන්නා දේ නියෝජනය කිරීමට එම චරිතය භාවිතා කිරීමට පෙළඹී ඇත.
විශ්ව සාහිත්‍යයේ ද කළු බළල් භූමිකාව කේන්ද්‍රීය කරගත් කෘතින් දක්නට ඇත.
එඩ්ගා ඇලන් පෝගේ “කළු පූසා” කෙටිකතාව අපට මෙහිදී සිහිපත් වේ.
1843 දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද එඩ්ගා ඇලන් පෝගේ කතාවේ, වරදකාරිත්වය, ප්‍රචණ්ඩත්වය, මානසික පරිහානිය සහ අද්භූත අවිනිශ්චිතතාවය පිළිබඳ කැළඹිලි සහගත ගවේෂණයක කේන්ද්‍රීය අංගයක් ලෙස ,කළු බළ ලාගේ චරිතය භාවිතා කර ඇති අයුරු දුට හැකිය.
කළු බළලෙකු අන්ධකාරයේ මිනිස් දෑසට දිස් නොවේ,නමුත් රාත්‍රියේදී උගේ දිදුලන දෑස් හදිසියේම දිස්විය හැකිය.උගේ මෙම ස්වභාවය අදෘශ්‍යමාන භූත බලවේග හා සම්බන්ධිත ජනප්‍රවාද නිර්මාණයෙහිලා සමාජය නැඹුරු වීමට හේතු පාදක වූ ලෙස පැවසේ .
නූතන සමාජයේ කළු පූසා
නවීන විද්‍යාව විසින් බළලුන් වටා ඇති අභිරහස් බොහොමයක් ඉවත් කර ඇත. පෙර සමාජයන් තේරුම් ගත් ආකාරයට වඩා දැන් අපි ඔවුන්ගේ ජීව විද්‍යාව, හැසිරීම සහ ජාන විද්‍යාව හොඳින් තේරුම් ගනිමු.
බළලෙකුගේ කබායේ කළු පැහැය ප්‍රධාන වශයෙන් තීරණය වන්නේ ජාන විද්‍යාව මගිනි. බොහෝ කළු බළලුන් තුළ, අඳුරු පැහැය වර්ණ ගැන්වීමට වගකිව යුතු වර්ණකය වන මෙලනින් නිෂ්පාදනය හා බෙදා හැරීමට සම්බන්ධ ජානවල ප්‍රභේද සමඟ සම්බන්ධ වේ.
වර්තමානයේ බහුලව කළු බළලුන් ලොව පුරා නිවෙස්වල,මිනිසුන්ගේ ආදරය උණුසුම ලබමින් ජීවත් වෙති.
කළු බළලුන් විශේෂ ඇගයීමට ලක්විය යුත්තේ මන්ද ?
ඔවුන්ගේ බුද්ධිමත්, සෙල්ලක්කාර ක්‍රියාශීලීත්වය නිවැසියන් වෙත ලබා දෙන්නේ අපුර්ව සුන්දරත්වයකි.
දවස පුරා වෙහෙසි නිවසට පිය නගන නිමේෂයේ , මෙම සුරතල් සතා දොරකඩ අභිමුඛයට පැමිණ ඥාවූ නද නගමින්,වලිගය චලනය කරමින් ,තම දෙපාහි දැවටෙන කල,විඩාව පහවගොස් සිතට ලබාදෙන්නේ අසීමිත සතුටකි.සැහැල්ලුවකි.
විවේකී අවස්ථාවන්හි කළු බළලෙකු ගේ නිරන්තර ක්‍රියාශීලී හැසිරීම් රටාව දෙස දෙනෙත් යොමු කිරීමෙන් ලද හැකි මානසික සුවය සුළුපටු නොවේ. කළු බළලා අසාමාන්‍ය ලෙස මිනිසාගේ ආදරණීය සහකරුවෙකි.
බළලුන් ස්වභාවයෙන්ම ස්වයං-මෙහෙයවන සතුන් වේ. ඔවුන්ට ඔවුන්ගේ ස්වාභාවික සහජ බුද්ධිය බොහොමයක් රඳවා ගනිමින් මිනිස් වටපිටාව තුළ සුවපහසු ලෙස ජීවත් විය හැකිය. නිහඬව නිරීක්ෂණය කිරීමට, ස්වාධීනව ගමන් කිරීමට සහ මිනිසුන් වෙත ළඟා විය යුතු වේලාව තෝරා ගැනීමට ඇති ඔවුන්ගේ හැකියාව වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ මිනිසුන් ආකර්ෂණය කර ගෙන ඇත.
කළු බළලා මෙම ගුණාංග විශේෂයෙන් ප්‍රබල ලෙස මූර්තිමත් කරන බව පෙනේ. උගේ අඳුරු පෙනුම නිහඬ ගෞරවයක් සහ අභිරහසක් පිළිබඳ හැඟීමක් එක් කරයි.
මිථ්‍යා විශ්වාසයෙන් ඔබ්බට
කළු පූසාගේ කතාව අපට මානව ශිෂ්ටාචාරය පිළිබඳ විශාල දෙයක් අධ්‍යාහාර කරවන සුළුය. ඉතිහාසය පුරාම මිනිසුන් කථා සහ සංකේත නිර්මාණය කිරීමෙන් සොබාදහමේ නුහුරු හෝ අද්භූත අංශ තේරුම් ගැනීමට උත්සාහ කර ඇත.
සමහර විට මෙම කතා කලාව හා සාහිත්‍යය ප්‍රබෝධමත් කරයි, තවත් විටෙක බිය සහ පීඩා ඇති කරයි.
කළු බළලා අපට මතක් කර දෙන්නේ සංස්කෘතික සංකේතවාදය සහ ජීව විද්‍යාත්මක යථාර්ථය අතර වෙනස හඳුනා ගත යුතු බවයි.
කළු බළලා මානව ඉතිහාසය හරහා අසාමාන්‍ය ගමනක් ගොස් ඇත. එය වන්දනාමාන කර, බියට පත් කර, අගය කර, පීඩා කර, ආදර හැඟීම් ඇති කර, සමරනු ලැබ ඇත. එය පුරාණ ආගමික සම්ප්‍රදායන්, මධ්‍යකාලීන ජනප්‍රවාද, සමුද්‍රීය ජනප්‍රවාද, සාහිත්‍යය සහ නූතන ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය තුළ දක්නට ලැබේ.
එහෙත් මේ සියලු සංකේතාත්මක ස්ථරවලට යටින් සරල හා ලස්සන සතෙකු ජීවත්වේ .
කළු බළලාගේ මිත්‍රත්වය, කුතුහලය, සෙනෙහස සහ ස්වාභාවික ලෝකයේ කැපී පෙනෙන විවිධත්වය;
කළු බළලාගේ ලොකුම අභිරහස එම සත්වයාට අසාමාන්‍ය බලයක් තිබේ යැයි මිනිසුන් සියවස් ගණනාවක් සිතින් මවා ගත්සංකල්පය විය හැකිය.
නූතන ලෝකයේ, කළු බළලාගේ සැබෑ ස්වරූපය අපට අගය කළ හැකිය – එය සුන්දර, බුද්ධිමත් හා ආකර්ශනීය ජීවියෙකි ඔහුගේ අඳුරු කබාය එය සොබාදහමේ වඩාත්ම ආකර්ශනීය ජීව සංකේතයක් බවට පත් කර ඇත.
පසුකාලීන යුගය ගෘහස්ථ බළල් ස්වරූපය : කාලයත් සමඟ බැස්ටෙට් දේවතාවිය වඩාත් මෘදු සහ කරුණාවන්ත ස්වරූපයක් ගත්තාය.
Image Source: Face Book
ඒ අනුව ඇයව ගෘහස්ථ බළලෙකුගේ හිසක් සහිත කාන්තාවකගේ සිරුරකින් හෝ සම්පූර්ණ බළලෙකුගේ (Seated Cat) ස්වරූපයෙන් නිරූපණය කිරීම ඇරඹුණි.නිවෙස්වලට වසංගත හා ලෙඩ රෝග රැගෙන එන මීයන්, ගෝනුස්සන් සහ සර්පයන් වැනි සතුන්ගෙන් ඊජිප්තුවරුන්ව ආරක්ෂා කිරීමට බළලුන් උදව් වූ බැවින්, බැස්ටෙට් දේවතාවිය නිවසේ ප්‍රධාන ආරක්ෂකයා ලෙස පිදුම් ලැබුවාය.ඇය සූර්ය දිව්‍ය රාජයා වන රා (Ra) දෙවියන්ගේ දියණිය ලෙස සැලකේ.
පුරාණ විශ්වාසයන්ට අනුව, ඇය රා දෙවියන්ගේ සූර්ය යාත්‍රාවේ ගමන් කරමින් ඔහුගේ ප්‍රධාන සතුරා වූ “ඇපෙප්” (Apep) නැමැති මහා සර්පයා පරාජය කිරීමට සටන් වැදුණාය.ඇයගේ ප්‍රතිමා සහ සිතුවම්වල බොහෝ විට සංගීතය සහ ප්‍රීතිය සංකේතවත් කරන සිස්ට්‍රම් (Sistrum) නම් ශබ්ද නගන වාද්‍ය භාණ්ඩයක් සහ බළල් මුහුණක් සහිත ආරක්ෂක පළඳනාවක් (Breastplate) අතින් ගෙන සිටින අයුරු දැකගත හැකිය.ප්‍රධාන වන්දනා මධ්‍යස්ථානය සහ උත්සවඇය වෙනුවෙන් කැප වූ ප්‍රධානතම ආගමික නගරය වූයේ නයිල් ඩෙල්ටා කලාපයේ පිහිටි බුබැස්ටිස් (Bubastis) නගරයයි (එහි ඊජිප්තු නාමය “පර්-බැස්ටෙට්” හෙවත් බැස්ටෙට්ගේ නිවස යන්නයි).ප්‍රකට ග්‍රීක ඉතිහාසඥ හෙරඩෝටස්ගේ වාර්තාවලට අනුව, බුබැස්ටිස් නගරයේ පැවැත්වුණු බැස්ටෙට් දේව උත්සවය මුළු ඊජිප්තුවේම පැවැත්වුණු විශාලතම සහ ප්‍රීතිමත්ම උත්සවයකි. එහිදී ලක්ෂ සංඛ්‍යාත ජනයා ගීත ගයමින්, නටමින් සහ මත්පැන් පානය කරමින් ප්‍රීති ප්‍රමෝදයෙන් යුතුව ඇයව වන්දනාමාන කළහ. එමෙන්ම, බැස්ටෙට් දේවස්ථාන ආශ්‍රිතව ඇය වෙනුවෙන් පූජා කළ මමීකරණය කරන ලද බළලුන් දහස් ගණනකගේ සුසාන භූමි (Cat Cemeteries) ද පුරාවිද්‍යාඥයින් විසින් සොයාගෙන ඇත.
බළල් සුසානයක්
කළු බළලුන් ප්‍රකාශනශීලී ය, නමුත් ඔබ ඔවුන්ගේ මුහුණේ ඉරියව් කෙරෙහි දැඩි අවධානයක් යොමු කළ යුතුය.වලිග භාෂාව සහ මුහුණේ ඉරියව්. සමහර අයට කළු බළලුන්ගේ මුහුණේ ඉරියව් කියවීමට අපහසු විය හැකිය. නමුත් ඇත්ත වශයෙන්ම, එයට අවශ්‍ය වන්නේ විචාරාක්ෂියෙන් යතුව පුහුණුවීම පමණි.
