හිමාලය පාමුල මාතෘවංශික ස්ත්රී පුරවරයේ විශ්මිත වෘතාන්තය-By ආචාර්ය ගාමිණී කාරියවසම්
ලෝව අප්රකට, සුවිශේෂී සංස්කෘතික ප්රජාවන් අතර, චීනයේ ලුගු විල අවට දිවි ගෙවන මොසුඕ ස්ත්රී ප්රජාවට ප්රමුඛස්ථානයක් හිමිවේ.
නිරිතදිග චීනයේ යුනාන් සහ සිචුවාන් පළාත්වල මායිම දිගේ කඳුකරයේ ඉහළින් මොසුඕ ගෝත්රික මෙම ස්ත්රී රාජධානිය පිහිටියේය. ලුගු විල,කැඩපතක් සදිසි නිල් ජල කඳ, විල් තෙර පැතිරී හරිත ලිය ගොමු,නුදුරින් දිස්වන හිමාල පූජනීය කඳු,මෙම කාන්තා රජ දහනට ගෙන දෙන්නේ අමුතුම මිහිරියාවකි.
කාන්තා රජදහනේ මූලාරම්භය සහ අනන්යතාවය.
මොසුඕ යනු කුඩා ජනවාර්ගික ප්රජාවකි. ඔවුන්ගේ ජනගහනය දළ වශයෙන් 40,000 ත් 50,000 ත් අතර වේ. ඔවුන් ප්රධාන වශයෙන් ජීවත් වන්නේ ලුගු විල වටා ඇති වෙරළ තීරයේ සහ ගම්මානවල, විශේෂයෙන් යොන්ග්නිං සහ ලුඕෂුයි වැනි ප්රදේශවල ය.
මොසුඕවරු ඔවුන්ගේ අසල්වැසියන්ට වඩා වෙනස් වූ තමන්ගේම භාෂාව සහ සංස්කෘතික සම්ප්රදායන් පවත්වා ගනී.
සියවස් ගණනාවක් තිස්සේ, ලුගු විල වටා භූගෝලීය හුදකලාව හේතුවෙන් මොසුඕට අවම බාහිර මැදිහත්වීම් සමඟ ඔවුන්ගේ සමාජ සිරිත් විරිත් ආරක්ෂා කර ගැනීමට හැකි විය.
ඔවුන්ගේ ඉතිහාසය බොහෝ දුරට වාචික,ජනශ්රැති හා පුරාවෘත්තයන් අතර දොලනයවේ. බොහෝ මොසුඕ සම්ප්රදායන් ලිඛිත පිටපතක් නොමැතිව පරම්පරා ගණනාවක් පුරා කටින් කට පැතිර ගොස් ඇති සෙයක් දිසේ.සියවස් ගණනාවක් තිස්සේ පැවතගෙන එන මිථ්යා කථා, චාරිත්ර වාරිත්ර ,පරපුරෙන් පරපුරට විකාශය වෙමින් පවතී.
සමාජ ව්යුහය:
මාතෘ පරම්පරාව සහ ගෘහ ජීවිතය.
මොසුඕ විශේෂයෙන් ප්රසිද්ධියට පත් වන්නේ ඔවුන්ගේ මාතෘ මුලිඛ පරම්පරා සමාජ ව්යුහයයි. මොසුඕ සමාජයේ, පරම්පරික උරුමය සහ ගෘහ අධිකාරිය කාන්තාව ගෙන්,ඊළග වැඩිහිටි කාන්තාව අතට හිමිවන විස්තෘත සම්ප්රදායක් පවතී. පවුල් බොහෝ විට වැඩිහිටි කාන්තාවන්ගේ නායකත්වය යටතේ එකට ජීවත් වේ.
පවුලේ නායිකාව, ජ්යෙෂ්ඨතම කාන්තාව වන අම්මාට එරට ව්යවහාර කරන්නේ – අහ් මි (Ah mi) යනුවෙනි.
එරට පවුලක ගැහැණු දරුවෙක් උපත ලද අවස්ථාවන්හි,එය මහත් උත්සශ්රීයෙන් සැමරීම සිදු කෙරේ.
කාන්තාවන් සාම්ප්රදායිකව ඉඩම් සහ දේපළ හිමිකර ගන්නා අතර, දරුවන් ඔවුන්ගේ මවගේ පවුලේ නම දරයි. ඔවුන්ගේ ජීව විද්යාත්මක පියවරුන් ඔවුන්ගේ හැදී වැඩීමේදී සීමිත කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. බොහෝ විට මවගේ සහෝදර මාමාවරුන් ඔවුන්ගේ ජීවිතයේ ප්රධාන පිරිමි චරිත ලෙස ක්රියා කරයි.
ආර්ථික වශයෙන්, මොසුඕ ජාතිකයින් ස්වයංපෝෂිතය : බෝග වගා කිරීම, පශු සම්පත් ඇති කිරීම සහ ගෘහ ජීවිතය සාමූහිකව කළමනාකරණය කිරීමෙහිලා එම කාන්තාවන් බෙහෙවින්ම ප්රඥාගෝචරවේ . කාන්තාවන් සාමාන්යයෙන් මූල්ය කටයුතු සහ ගෘහ කටයුතු අධීක්ෂණය කෙරේ.
ඇවිදිමින් සිදුකෙරෙන විවාහ චාරිත්රය. (සෞහුන්)
Walking Marriages (Zouhun)
මෙම නිශාචර සංචාර නීතිමය හෝ ආර්ථික බැඳීම් මත නොව අන්යෝන්ය සෙනෙහස,අවබෝධය මත පදනම් වේ. කාන්තාවන්ට නිදහසේ සහකරුවන් තෝරා ගත හැකි අතර කාලයත් සමඟ ස්ත්රියගේ මනාපය පරිදි තම පිරිමියා වෙනස් කළ හැකි අතර, දරුවන් ඔවුන්ගේ මාතෘ පවුල් සමඟ රැඳී සිටිති.
ආගම සහ සංස්කෘතික පිළිවෙත්.
මොසුඕ ආධ්යාත්මිකත්වය, ස්වදේශික විශ්වාසයන් සහ ටිබෙට් බුද්ධාගම සමඟ සබැඳිව පවතී. විල දෙස බලා සිටින ඩබා දේවතාවියක් ලෙස විශ්වාස කරන ගැමු කන්ද (Gemu Mountain) ඇදහීම ද සිදුවේ. සෘතුමය උත්සව සහ පොදු චාරිත්ර වාරිත්ර ඔවුනගේ චිත්ත ධෛර්ය වර්ධනය උදෙසා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරනු ලබයි.සාම්ප්රදායික සංගීතය, නැටුම් සහ චාරිත්රානුකූල රංගනයන් සමාජ ජීවිතයේ කේන්ද්රීයව පවතී.
සංස්කෘතික සංරක්ෂණය.
මෑත දශක කිහිපය තුළ, මොසුඕ නිජබිම ඔවුන්ගේ අද්විතීය ජීවන රටාව සහ ලුගු විලෙහි දර්ශනීය සුන්දරත්වය මගින් ආකර්ෂණය කර ගත් සංචාරකයින් සංඛ්යාව වැඩි වී තිබේ. සංචාරක ව්යාපාරය ආර්ථික ප්රතිලාභ – වැඩිදියුණු කළ යටිතල පහසුකම්, වැඩි ආදායමක් සලසා දී ඇත. තරුණ පරම්පරාවන් ජාතික හා ගෝලීය බලපෑම්වලට වඩාත් නිරාවරණය වන අතර, එය භාෂාව සහ ඇඳුම් පැළඳුම් ඇතුළු සමහර සාම්ප්රදායික භාවිතයන් වෙනස් වීමට ද හේතුවේ.
ප්රාදේශීය සංවිධාන සහ බලධාරීන් විසින් සංස්කෘතික සංරක්ෂණය, මොසුඕ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය ආරක්ෂා කිරීම, ද්විභාෂා අධ්යාපනය ප්රවර්ධනය කිරීම සහ සාම්ප්රදායික සිරිත් විරිත් සමරන උත්සව සහ අස්පෘශ්ය උරුම වැඩසටහන් සඳහා සහාය වීම කෙරෙහි වැඩි වැඩියෙන් අවධානය යොමු කර ඇත.
නිගමනය
ලුගු විලෙහි මොසුඕ ජනතාව ලෝකයේ ඉතිරිව ඇති අවසාන මාතෘ පරම්පරාවේ සමාජවලින් එකක් නියෝජනය කරයි – පවුල් ජීවිතයේ කාන්තාවන් ප්රධාන භූමිකාවන් ඉටු කරන සජීවී ප්රජාවක් වන අතර, සබඳතා සහ ඥාතිත්වය සාම්ප්රදායික උපකල්පනවලට අභියෝග කරන ආකාරයෙන් ව්යුහගත කර ඇත. වේගවත් නවීකරණය සහ සංචාරක ව්යාපාරයේ පසුබිමට එරෙහිව, මොසුඕවරු 21 වන සියවසේ සංකීර්ණතාවලට මුහුණ දෙමින් ඔවුන්ගේ සුවිශේෂී අනන්යතාවය ආරක්ෂා කර ගැනීමට උත්සාහ කරමින් අනුවර්තනය වීම දිගටම කරගෙන යයි.
පීතෘමූලික පද්ධති ගෝලීය වශයෙන් ආධිපත්යය දරන යුගයක, විකල්ප පවුල් සහ ඥාතිත්ව ව්යුහයන් කෙරෙහි උනන්දුවක් දක්වන මානව විද්යාඥයින්, සමාජ විද්යාඥයින් සහ ස්ත්රී පුරුෂ සමාජභාවය පිළිබඳ පර්යේෂණයන්හි නිරත විද්වතුන් සඳහා මොසුඕ වැදගත් අධ්යයනයක් සපයයි.
ආචාර්ය ගාමිණී කාරියවසම්.
gaminee@gmail.com<mailto:gamin
( සියලු සේයා මුහුණු පොත ආශ්රයෙනි )
